NAJWIEKSZA ROSLINA NA ZIEMI
Bananowiec nie jest, jak sie powszechnie uwaza, drzewem - ale ogromna roslina zielna o wysokosci od 3 do 6 m . Gruba ( ok. 30 cm srednicy ) lodyga bananowca sklada sie z ciasno „upakowanych” lisci i pozbawiona jest czesci zdrewnialych, dlatego tez okreslenie „pseudo-lodyga” wydaje sie byc bardziej adekwatne. Owoc bananowca pokryty jest gruba skórka, która przede wszystkim pelni funkcje ochronne. Niedojrzale banany sa zazwyczaj zielone, a dojrzale- zólte. Jadalne sa nie tylko owoce, ale równiez lodyga i kwiatostan bananowca.

SZKODNIKI I CHOROBY
Najgrozniejsza dolegliwoscia jaka moze przytrafic sie bananom jest ich wiedniecie, które zaczyna sie na lisciach, powoli przesuwajac sie w kierunku ogonka lisciowego i lodyzek. Zaatakowane przez te chorobe czesci rosliny nalezy bezzwlocznie usunac. Plamy na powierzchni bananów zazwyczaj powodowane sa przez grzyby. W twardszych czesciach bananowca stosunkowo czesto spotyka sie korniki. Zarówno grzyby jak i szkodniki zwalcza sie za pomoca srodków chemicznych, oczywiscie zachowujac odpowiednie srodki ostroznosci.

ZBIERANE NA ZIELONO, JEDZONE NA ZÓLTO
Swieze banany o wyjatkowym smaku czesto goszcza w niemalze kazdym domu. Jednakze w przemysle owocowym znane sa tez inne produkty uzyskiwane z bananów takie jak chipsy, suchary, maka, dzem, owoce kandyzowane i suszone. Lodyge, liscie i skórke przeznacza sie glównie na pasze dla zwierzat. Warunkiem koniecznym zakupu smacznych i dojrzalych bananów sa zbiory w okresie gdy owoce sa calkowicie zielone. Jest to istotne, gdyz banany dojrzewaja zbyt szybko, a zebrane pózniej nie nadaja sie juz do transportu. Ponadto smak bananów przedwczesnie dojrzalych pozbawiony jest specyficznej slodyczy i przypomina smak maki. Dlatego tez zbiory bananów charakteryzuje wyscig z czasem. Przecietne bananowe grono wymaga sily dwóch mezczyzn, którzy przenosza je z drzewa do liny transportujacej banany do stacji pakowania. Ten rodzaj komunikacji nie tylko zaoszczedza wiele ciezkiej pracy, lecz równiez chroni owoce przed wysokim cisnieniem i urazami powodujacymi plamki na skórce. Zawsze po zbiorach lodyga bananowca zostaje scieta, aby klacze moglo wypuscic nowe pedy. Scinanie lodygi jest konieczne, poniewaz w ten wlasnie sposób zapewnia sie wieloletni rozwój pedów bananowych z tego samego klacza ( podobnie jest w przypadku winorosli ). Do polowy lat 60-tych olbrzymie bananowe grona w calosci przewozone byly do rak odbiorców. Obecnie, kazda plantacja wyposazona jest w tak zwana stacje pakowania, na której segreguje sie banany uwzgledniajac ich ksztalt i rozmiar. Absolutnie nie eksportuje sie tych, które nie odpowiadaja ogólnie przyjetym wzorcom. Zostaja one sprzedane na rynku lokalnym lub tez przeznaczone na karme dla zwierzat.Po dokladnym przesortowaniu, odseparowane od grona znacznie mniejsze kiscie bananów moczone sa w wodzie, a celem owej „kapieli” jest oczyszczenie ich z warstwy lateksu czyli naturalnej gumy produkowanej przez skórke. Lateks znacznie przyspiesza dojrzewanie owoców a nie jest to wskazane w czasie transportu. Wówczas to proces dojrzewania musi zostac wstrzymany. Jesli lateks nie jest dokladnie zmyty na skórce z pewnoscia pojawia sie ciemne plamy, w konsekwencji powodujace zniszczenie owoców. Po oczyszczeniu bananowe kiscie zawierajace od 4 do 8 owoców ( palców ) sa wazone, pakowane do kartonów a nastepnie przewozone do portu.

HIBERNACJA NA STATKU
Proces dojrzewania bananów rozpoczyna sie natychmiastowo po scieciu grona z drzewa, dlatego tez szybkosc poczatkowej fazy transportu jest istotna dla jakosci towaru w chwili dotarcia do konsumenta. Banany musza byc przewiezione na statek i umieszczone w chlodniach w przeciagu 36 godzin, w przeciwnym razie ich wartosc handlowa znacznie spada. Aby zatrzymac proces dojrzewania, przeprowadza sie tzw kontrolowane chlodzenie, wprowadzajac owoce w stan przypominajacy sen zimowy wielu zwierzat. Hibernacje bananów uzyskuje sie poprzez utrzymywanie stalej temperatury na poziomie 13,2°C . W razie jej przekroczenia owoce ulegaja zepsuciu, a gdy jest ona nizsza barwa skórki bananowej staje sie szarawa. Podróz morska trwa od 10 do 12 dni. Najwieksze statki transportujace banany maja dlugosc ok. 200 metrów i pojemnosc do 450 000 kartonów tj. 8,2 mln kg.

ZBIERANE W TROPIKACH, SPOZYWANE W EUROPIE
Jezeli w europejskim porcie przeladunku skórka bananów jest zólta, oznacza to, ze owoce nie nadaja sie juz do sprzedazy. Gwarancja wysokiej wartosci handlowej jest natychmiastowy, po wplynieciu statku, zaladunek wyposazonych w chlodnie ciezarówek. Odbywa sie to w wielu portach europejskich np. w Antwerpii, Zeebrugge, Hamburgu czy w Bremenhaven. Stamtad owoce trafiaja do rak odbiorców, którzy umieszczaja je w komorach dojrzewalniczych, gdzie poddane zostaja specjalistycznemu procesowi dojrzewania. Zanim jednak to nastapi sprawdza sie dokladnie ich jakosc. Ewentualne uszkodzenia, nieprawidlowa temperatura czy tez rozmiar nie odpowiadajacy standardom stanowia podstawe do reklamacji. Bardzo wazny jest stan w jakim znajduje sie karton. Wygiety badz zmiazdzony swiadczy o zlej jakosci owoców. Co wiecej, zniszczony karton sprawia, ze zmienia sie cyrkulacja powietrza co w konsekwencji powoduje samoczynne dojrzewanie wówczas gdy nie jest ono wskazane. Rozpoczynajac proces dojrzewania owoców konieczne jest podwyzszenie temperatury ( w komorach waha sie ona miedzy 14,5 a 18°C przez 4-5 dni ). Role wiodaca w owym procesie odgrywa etylen, gaz spozywczy, produkowany przez banany w warunkach naturalnych, jednakze w ilosciach znacznie mniejszych niz te, które dostarczane sa do komór dojrzewalniczych. Zwiekszona dawka etylenu przyspiesza proces dojrzewania, co ma ogromne znaczenie dla handlu. Istota dojrzewania jest nie tylko zmiana koloru skórki , lecz takze rozbicie skrobi na cukry, co ma fundamentalny wplyw na smak owoców. W bananach zielonych stosunek skrobi do cukrów wynosi 20 : 1, podczas gdy w bananach zóltych proporcja te ulegaja calkowitej zamianie i wynosi 1: 20. Przecietny okres kontrolowanego dojrzewania waha sie od 4 do 8 dni w zaleznosci od programu wybranego przez dana dojrzewalnie.

SZNUREK Z BANANA
W wielu krajach o goracym klimacie uprawiany jest na plantacjach banan manilski (Musa textilis). Z pochew jego lisci otrzymuje sie wlókno, zwane manila. Jest ono wytrzymale na rozrywanie i odporne na dzialanie wody morskiej . Produkuje sie z niego liny okretowe, powrozy i sznury, a takze tkaniny i róznego rodzaju plecionki. Manili uzywa sie równiez do wyrobu papieru i plyt budowlanych.

OWOCE ZAMIAST CHLEBA
Poszczególne gatunki bananów maja owoce rózniace sie wielkoscia, ksztaltem, barwa skórki i miazszu oraz zawartoscia skrobi ( sa nawet takie, które maja czerwony miazsz i aromat malin ) . W tropikach rosline te uprawia sie przede wszystkim jako zródlo skrobi, podobnie jak u nas ziemniaki i zboze. Z gatunków typowo skrobiowych wyrabia sie make sluzaca do wypieku chleba. Banany najczesciej jada sie tam, zanim dojrzeja, ugotowane lub upieczone. Towarem eksportowym sa natomiast banany slodkie, pochodzace od banana rajskiego ( Musa paradisiaca ). Najwiecej bananów produkuje sie na plantacjach Brazylii, Ekwadoru i Indii.

NA PLANTACJI
Plantacje bananów zaklada sie zyznych, wilgotnych glebach o dobraj strukturze. Sadzi sie male odrosty, które zakwitaja juz po 7-10 miesiacach; pierwsze banany dojrzewaja 6-8 miesiecy pózniej. W sprzyjajacych warunkach zbiory trwaja przez caly rok. Aby zachowac ciaglosc owocowania plantacji, zrywa sie niedojrzale owoce i scina rosliny, co pobudza klacza do wydawania odrostów. Jedno klacze zyje od 10 do 20 lat. Zielone banany, doskonale znoszace transport, przewozi sie statkami chlodniami do wielu krajów swiata. Gdy dotra do miejsca przeznaczenia, sa umieszczane w dojrzewalniach, gdzie po kilku dniach pod wplywem etylenu uzyskuja zólty kolor i odpowiedni smak.

NA PLANTACJI BANANOWEJ
Botanicy zaliczaja banany do rodziny bananowatych ( Musaceae ). Opisali oni okolo 60 gatunków tego rodzaju botanicznego. Wszystkie pochodza z poludniowo-wschodniej Azji, sa wiec typowymi roslinami klimatu goracego i wilgotnego, gdzie temperatura nigdy nie spada ponizej 10°C. Maja podziemne klacza, z których wyrastaja podluzne liscie, czasem bardzo potezne ( dlugosci do 10 m i szerokosci do 1 m ), u starszych egzemplarzy czesto postrzepione przez wiatr. Zachodzace na siebie pochwy lisciowe tworza niekiedy pokazny "pien", dlatego wieksze gatunki sprawiaja wrazenie drzew, chociaz sa roslinami zielnymi. "Pien" ten nie jest zdrewnialy i latwo go sciac nawet nozem. Kwiatostan banana tworzy sie w paku na klaczu, aby wydostac sie na zewnatrz, musi przebic sie przez caly "pien". Poczatkowo rosnie pionowo, a pózniej przechyla sie na bok i zwiesza pod wlasnym ciezarem. Jego dlugosc moze dochodzic nawet do 3 m. Na pedzie kwiatowym sa osadzone liczne ( od 100 do 300 ) kwiaty zenskie, z których powstaja owoce. Kwiaty meskie wyrastaja blizej wierzcholka kwiatostanu, ukryte pomiedzy duzymi czerwonopurpurowymi przykwiatkami. Prawie wszystkie dziko rosnace banany sa zapylane przez nietoperze. Po wydaniu owoców nadziemna czesc rosliny zamiera, ale zanim to nastapi, z klacza wybijaja nowe odrosty.